Banjska monastery was built from 1312-1316 on the Banjska River in the region of present-day Mitrovica. The monastery church, dedicated to St. Stephen, was built on the ruins of an older church that also contained the bishopric seat. The monastery’s founder, King Milutin, intended Banjska to serve as his mausoleum. This is directly testified by his biographer, Archbishop Danilo II, who was the first prior of Banjska. According to the same writer, the founder built Banjska based on the model of Studenica, the final resting place of Stephen Nemanja, founder of the Nemanjic dynasty and King Milutin’s great-grandfather. This is why Banjska’s architectural concept differs from the other works of King Milutin. To this effect, his absolute orientation towards the Byzantium spiritual world resulted architecturally in the adaption of concepts that were a type of late-Byzantium style, while the church of St. Stephen in Banjska was built in the Rashka architectural tradition.
Banjska was damaged for the first time during the Battle of Kosovo (1389) and later, at the end of XVII century, the church was transformed into a mosque, while a smaller Turkish fortified settlement was formed around it. On the eve of the Second World War, Banjska was conserved and returned to the Eastern Orthodox religion.
Manastiri i Banjskës
Manastiri i Banjskës është i ndërtuar në vitet 1312-1316 në lumin Banjskë në rajonin e Mitrovicës. Kisha e manastirit, e dedikuar për Shën Stefanin, ishte e ndërtuar në mbetjet e kishës së vjetër e cila gjithashtu përfshinte titull të peshkopit. Themeluesi i manastirit Mbreti Millutin kishte qëllim që Banjska të shërbente si mauzole e tij. Kjo është dëshmuar nga biografi i tij, Kryepeshkopi Danillo i II, i cili ishte kryemurgu i parë i Banjskës. Bazuar në shkrimet e shkrimtarit të njëjtë, themeluesi e ndërtoi Banjskën bazuar në modelin e Studenicës, vendpushimi i fundit të Stefan Nemanjës, themeluesi i dinastisë së Nemanjiqëve dhe stërgjyshi i Mbretit Millutin. Kjo është arsyeja pse koncepti i arkitekturës së Banjskës dallon nga punët tjera të Mbretit Millutin. Për këtë arsye orientimi absolut i tij drejt botës Bizantine rezultoi në adoptimin e konceptit të stilit Bizant të vonshëm, ku kisha e shën Stefanit në Banjskë ishte e ndërtuar në traditat tradicionale të arkitekturës së Rashkës.
Banjska u shkatërua për herë të parë gjatë betejës së Kosovës (1389) dhe me vonë, në fund të shekullit XVII, kisha u shndërrua në xhami, përderisa përreth saj u themelua një vendbanim i vogël Turk. Me fillimin e luftës së dytë botërore Banjska u kthye në religjionin ortodoks lindor.
Манастир Бањска
Манастир Бањска је грађен од 1312-1316 на реци Бањска
на подручју данашње Косовске Митровице. Црква, посвећена Светом Стефану, је
саграђена на рушевинама старе цркве која је такође била седиште епископа.
Оснивач манастира, Краљ Милутин, намеравао је да Бањска служи као његов
маузолеј. Ово је директно посведочио Архиепископ Данило који је био први игуман Бањске. Према истом писцу, Краљ Милутин је саградио
Бањску по узору на Студеницу, последњег почивалишта Стефана Немање, оснивача династије Немањић и прадеде Краља Милутина. Зато се архитектонски
концепт манастира Бањска разликује од других Милутинових задужбина. У том
смислу, његова апсолутна оријентација према Византијском духовном свету је резултирала архитектонски у прилагођавању концепта који је био тип касног Византијског стила док је црква Светог Стефана у Бањској саграђена
у Рашкој традицији.
Бањска је оштећена први пут током битке на Косову (1389) а касније, крајем века, црква је претворена у џамију док је мање турско насеље утврђено око манастира. Уочи Другог Светског рата, Бањска је враћена православној религији.